“Miscanthus biedt kansen als biobased grondstof voor de bouw. Maar hoe verbind je teler, producent en opdrachtgever? Lees waarom Miscanthus Bouwketen B.V. is opgericht.”

In het voorjaar van 2023 maakte ik voor het eerst kennis met het gewas Miscanthus. Een meerjarig vezelgewas dat jarenlang geoogst kan worden en als biobased grondstof kan dienen voor uiteenlopende toepassingen, waaronder bouwmaterialen.

Als groot voorstander van de circulaire economie en biobased bouwen was mijn interesse direct gewekt. Het principe ‘van land naar pand’, dat onder meer door Building Balance onder de aandacht wordt gebracht, kreeg voor mij ineens een heel concrete betekenis.

Wat begon met nieuwsgierigheid naar een gewas, groeide in enkele jaren uit tot een zoektocht naar een werkende keten. Die zoektocht vormde uiteindelijk de aanleiding voor de oprichting van Miscanthus Bouwketen B.V. (kortweg MBK).

Het begon met 1,5 hectare Miscanthus

Ik wilde niet alleen óver Miscanthus praten, maar ook zelf ervaren wat de teelt inhield. Grond had ik niet, maar binnen mijn netwerk vond ik twee percelen waarop ik in 2024 samen ongeveer 1,5 hectare Miscanthus kon aanplanten.

De start verliep niet bepaald probleemloos.

2024 was een bijzonder nat jaar, waardoor mechanische onkruidbestrijding lastig uitvoerbaar was. Daarnaast bleken ganzen de jonge planten bijzonder aantrekkelijk te vinden. Het resultaat was een matige opkomst en veel onkruid.

Ook het jaar daarna bleek de teelt minder eenvoudig dan het op papier misschien lijkt.

Juist deze ervaringen waren waardevol. Miscanthus staat bekend als een gewas dat na vestiging relatief weinig verzorging nodig heeft, maar de eerste jaren zijn bepalend voor een succesvolle teelt. Een goede voorbereiding van de grond, zorgvuldige aanplant, onkruidbeheersing en voldoende vocht vragen kennis, aandacht en ervaring.

Op zoek naar de Miscanthus-keten

Ondanks de tegenslagen werd mijn vertrouwen in het gewas en de toepassingsmogelijkheden ervan niet minder.

Samen met de Vereniging Circulair Friesland ben ik verder gaan zoeken naar de mogelijkheden voor Miscanthus en vooral naar de vraag: hoe krijgen we een volwaardige keten van teler tot eindproduct tot stand?

Dat bleek een reis op zich.

Er volgden vele gesprekken met telers, onderzoekers, producenten en andere partijen die al met Miscanthus bezig waren of kansen voor het gewas zagen. Soms stond de ontwikkeling enige tijd vrijwel stil. Op andere momenten ontstonden juist intensieve gesprekken over nieuwe toepassingen, subsidiemogelijkheden of samenwerkingen.

Wat daarbij opviel, was de grote betrokkenheid van veel mensen. Tegelijkertijd zag ik ook onzekerheid ontstaan, met name bij telers die eerder een grotere en sneller groeiende afzetmarkt hadden verwacht.

De belangstelling voor biobased bouwen neemt toe, maar een groeiende belangstelling betekent nog niet automatisch dat er op korte termijn voldoende structurele afzet ontstaat.

Twee schakels die nog onvoldoende ontwikkeld zijn

Tijdens de gesprekken werd voor mij steeds duidelijker dat er aan beide kanten van de keten nog werk te doen is.

Aan de ene kant zijn er inmiddels producenten die concrete producten ontwikkelen waarin Miscanthus als biobased grondstof wordt toegepast. Een voorbeeld daarvan is Bio Bound, dat Miscanthus verwerkt in betonproducten voor GWW en Bouw.

De mogelijkheden van deze toepassingen en de bevlogenheid waarmee eraan wordt gewerkt, hebben mij sterk geïnspireerd.

Tegelijkertijd werd duidelijk dat voor verdere opschaling twee verbindingen in de keten sterker moeten worden.

De eerste verbinding is die tussen product en opdrachtgever.

Opdrachtgevers, ontwerpers en andere beslissers in de bouw- en infrasector zijn nog onvoldoende bekend met de mogelijkheden van producten waarin Miscanthus wordt toegepast. En zolang een product onbekend is, zal het minder snel worden voorgeschreven of toegepast.

De tweede verbinding is die tussen teler en producent.

Een producent die grotere volumes wil maken, moet kunnen vertrouwen op voldoende beschikbaarheid, een constante kwaliteit en continuïteit van de grondstof. Tegelijkertijd wil een teler zekerheid hebben dat er daadwerkelijk een markt voor zijn gewas bestaat.

Daar ligt een klassiek ketenvraagstuk: producenten willen zekerheid over grondstoffen voordat ze opschalen, terwijl telers zekerheid over afzet willen voordat ze grotere oppervlakten aanplanten.

De ontbrekende schakel

Gaandeweg kwam ik tot de conclusie dat niet alleen meer teelt of meer productontwikkeling nodig is.

Er is vooral behoefte aan een partij die de verschillende schakels met elkaar verbindt.

Teler → verwerking → producent → bouwproduct → opdrachtgever

Vanuit die gedachte is Miscanthus Bouw Keten (MBK) ontstaan.

MBK wil de verbindende en coördinerende schakel zijn tussen partijen die Miscanthus produceren en partijen die deze grondstof willen toepassen.

Via MBK Connect kunnen onder andere telers en geïnteresseerde opdrachtgevers zich aansluiten bij de keten. MBK organiseert vervolgens waar mogelijk de regionale verbinding tussen aanbod, verwerking en afzet.

Het doel is niet om alleen Miscanthus te verhandelen, maar om een betrouwbare keten op te bouwen waarin partijen weten wat zij van elkaar kunnen verwachten.

Van Miscanthus naar beton

Een van de concrete toepassingsmogelijkheden waarop MBK zich momenteel richt, is het gebruik van Miscanthus in betonproducten voor GWW en Bouw.

Met Bio Bound werken we aan verdere ontwikkeling van deze keten. Voor zowel bouwers als telers is dit interessant omdat hiermee een concreet bouwproduct wordt gekoppeld aan een regionaal beschikbare biobased grondstof.

Dat is belangrijk. Een biobased keten ontstaat immers pas werkelijk wanneer er niet alleen een gewas wordt geteeld, maar ook een product wordt geproduceerd waarvoor opdrachtgevers daadwerkelijk kiezen.

Daarom kijken we niet alleen naar de productie van Miscanthus, maar juist ook naar de vraagkant: waar kunnen producten worden toegepast, welke opdrachtgevers staan ervoor open en welke volumes zijn daarvoor nodig?

Goede ketenontwikkeling begint bij goede teelt

Een betrouwbare keten begint uiteindelijk op het land.

Mijn eigen ervaringen hebben laten zien dat een succesvolle teelt niet vanzelfsprekend is. Vooral in de eerste twee jaar kunnen fouten bij grondvoorbereiding, aanplant, onkruidbeheersing of vochtvoorziening grote gevolgen hebben voor de ontwikkeling van het gewas.

Om deze kennis beter in de keten te organiseren, werkt MBK samen met Terravesta.

Terravesta heeft ongeveer twintig jaar ervaring met de teelt en ontwikkeling van Miscanthus en heeft het gewas onder uiteenlopende omstandigheden toegepast. Het bedrijf investeert daarnaast in onderzoek en verbetering van het uitgangsmateriaal. Een van de varianten waarmee wordt gewerkt is Miscanthus Athena.

Met de samenwerking willen MBK en Terravesta bijdragen aan een professionele ontwikkeling van de Miscanthusteelt in Nederland.

Daarbij verwachten we niet dat reguliere landbouwgrond op grote schaal van vandaag op morgen wordt omgezet naar Miscanthus. Wel zien we interessante mogelijkheden op gronden waar de gangbare landbouw minder vanzelfsprekend is of waar maatschappelijke omstandigheden vragen om een andere vorm van grondgebruik.

Van gewas naar volwassen keten

Mijn kennismaking met Miscanthus begon met de vraag wat je met dit bijzondere gewas zou kunnen doen.

Inmiddels is die vraag veranderd.

De uitdaging is voor mij niet meer alleen wat we met Miscanthus kunnen maken, maar vooral hoe we ervoor zorgen dat teelt, verwerking, productie en afzet structureel met elkaar verbonden worden.

Daar ligt de ambitie van Miscanthus Bouwketen B.V.

We willen samen met telers, producenten, opdrachtgevers, grondeigenaren en andere betrokken partijen bouwen aan een betrouwbare keten waarin Miscanthus zich kan ontwikkelen tot een volwaardige biobased grondstof voor de bouw- en infrasector.

Bent u teler, producent, aannemer, opdrachtgever of grondeigenaar en ziet u mogelijkheden voor Miscanthus? Dan komen wij graag met u in contact. Via www.MBKConnect.nl brengen we partijen bij elkaar en bouwen we stap voor stap verder aan de Miscanthus-keten.